Jak powstawała biżuteria?

Schermafbeelding 2017-11-04 om 16.55.06Współczesna biżuteria oferuje szeroki wachlasz możliwości ze względu na materiał z jakiego jest zrobiona, jak zarówno jej wielkość. Powodem jest rozwijający się przemysł i technologia. Na dzisiejszym rynku można spotkać biżuterie ze złota, srebra, plastiku, przetwarzaną z recyklingu i wiele innych. Wszystko zależy od wizji twórcy. Powstaje coraz więcej programów komputerowych, które umożliwiają tworzenie ozdób (3 Design, czy 3D Cad). A jak to wyglądało dawno, dawno temu? Kiedy nie było dostępu do tylu możliwości? Jak powstała pierwsza biżuteria?

   Historia biżuterii sięga ponad 100 tysięcy lat. Do pierwszych zaliczamy przede wszystkim te zrobione z muszelek. Robiono w nich dziurki i zawieszano na skórzany rzemyk lub sznurek z traw lub innych włókien (np. kory drzewnej). Pierwsze ozdoby powstawały w Afryce i Izraelu. Jakie inne materiały pierwotnie stosowano? Znaleziska dowodzą, że były nimi : skorupki jaja strusia, pióra ptaków, zęby zwierząt, kamienie, liście, skóry zwierząt. Przedmioty te jak twierdzą naukowcy, były skutkiem ubocznym poszukiwań żywności przez ludy pierwotne. Oznaczały udane łowy. Trudno w to uwierzyć, ale pierwsza biżuteria była noszona przez mężczyzn, następnie ozdabiano nią kobiety. Oprócz walorów dekoracyjnych ciała, miała ona przede wszystkim znaczenie magiczne. Noszona była w formie talizmanów lub amuletów, które miały chronić przed przed chorobami, wpływami złych mocy i innymi nieszczęściami. Elżbieta Dzikowska, podróżniczka i autorka książki „Biżuterii świata” wspomina, że natrafiała na specyficzne amulety odwiedzając szamanów czy znachorów, którzy wierzyli, że czerwony kolor ma moc chroniącą przed złem emanującym od ludzi, którym chcieli pomóc. Dlatego zawsze mieli przy sobie coś w tym kolorze, chociażby czerwoną wstążkę we włosach. Chroniono w ten sposób małe dzieci, wieszając im czerwone koraliki na rączce. Pierwszymi ozdobami były również tatuaże na ciele czy skaryfikację (nacinanie skóry). Do dzisiaj niektóre plemiona w Afryce czy w Indii stosują te metody. Może mieć przeznaczenie obrzędowe lub po prostu zdobić ciało lub chronić przed słońcem. W miarę jak mijały wieki ludzie szukali coraz to nowych materiałów do tworzenia biżuterii. Tworzyli coraz to wymyślniejsze formy. Jej znaczenie też zaczynało ulegać zmianie. Cała ozdoba lub jej element mógł świadczyć o przynależności do danej grupy społecznej, majętności jej posiadacza lub pokrewieństwie. Stanowiła źródło informacji o jej posiadaczu. Do dziś pełni taką funkcję spójrzmy na koronę władców lub pierścienie papieży. Biżuteria stanowiła również przedmiot wymiany handlowej czy rodzaj własnego banku, w którym lokuje się oszczędności.

Schermafbeelding 2017-11-04 om 16.22.57.png

   Biżuteria w Europie pojawiła się około 50 lat później. W pierwotnej formie wytwarzana była podobnie jak w krajach afrykańskich z kości, zębów czy skóry zwierząt. Do jej stworzenia używano drewna lub gliny. Bardziej wyrafinowane ozdoby zrobione były z złota, srebra, brązu lub żelaza. Dodatkami było szkło i kamienie szlachetne. Jak znaleziska pokazują,  pierwszą biżuterie z metalu zaczęto wytwarzać około 7000 lat temu.

   Za znakomitych złotników  świata antycznego uważano Egipcjan. Wytwarzali oni biżuterie też ze skromniejszym materiałów takich jak : ceramika, szkło, kości, gagat, koral, bursztyn, emalia. Pierwsze kamienie szlachetne ze szkła były właśnie dziełem starożytnych Egipcjan. Zarówno materiał, jak i kolor odgrywał dla nich istotną rolę. Przykładowo zielono symbolizował rosnące uprawy oraz płodność. Z tego względu przykładali większe znaczenie koloru biżuterii niż samemu tworzywu z jakiego była zrobiona. Dlatego woleli używać szkła o żywych kolorach. Do najpopularnieszych motywów zaliczyć należy oko boga Horusa czy skrabeusz. Wiele technik przesiąknęło do żeglarskiej cywilizacji Fenicji, która także była ośrodkiem produkcji biżuterii. Podczas swoich wymian handlowych z krajami śródziemnomorskimi i Dalekim Wschodem około 500 p.n.e rozpowszechnili egipskie techniki również w południowej Europie.

   W czasach rzymskich można mówić o rozkwicie handlu elementami biżuterii. Najpopularniejszymi ozdobami były zapinki do odzieży lub ceramiczne paciorki. Rzymianie byli specjalistami w wytwarzaniu imitacji drogich kamieni. Ich podróbki były tak świetne, że do dziś na dobrą imitacje mówi się „rzymskie perły”.

    W raz z rozwojem cywilizacji następuje też rozwój form i materiałów do tworzenia biżuterii. Na jej rozwój ma również wpływ kultura i religia. Co jest widoczne głownie w średniowieczu i renesansie. Gdzie swoje znamię odbiło rozpowszechnienie się chrześcijaństwa. Do tradycyjnych wzorów biżuterii włączać obrazy Jezusa i Matki Boskiej.

   Biżuteria znaczy o wiele więcej niż nam się wydaje, obok wielu funkcji dekoracyjnych i mistycznych, oddziałuje na nas emocjonalnie (biżuteria sentymentalna), przykładem może być pierścionek zaręczynowy, czy naszyjnik po prababci. Jej popularność i zasięg jest ogromny.  Jestem przekonana, że niema domu bez chociażby elementu biżuterii.

Jowita Kuźniar

Źródło:

  1. J.Miller, Biżuteria, Grupa Wydawnicza Foksal sp.z o.o., Warszawa, 2010,
  2. E. Dzikowska, Biżuteria Świata, Bernardinum, Pelplin, 2014.
  3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Biżuteria

Zdjęcia :

  1. http://theschereport.com/love/2011/01/25/trend-alert-tribal-accessories/
  2. http://www.potentash.com/tag/women-2/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s