Dlaczego żółty jest żółty? Jak postrzegamy kolory?

„Więc chodź, pomaluj mój świat. Na żółto i na niebiesko, Niech na niebie stanie tęcza. Malowana twoją kredką” – Dwa Plus Jeden

   Postrzeganie naszej rzeczywistości odbywa się za pomocą naszych zmysł. Podobnie jest z kolorami w naszym otoczeniu. Barwy postrzegamy dzięki zmysłu wzroku. Słowo kolor i barwa stosowane są zamiennie. Kolor pochodzi od łac. słowa „color”. Trudno w to uwierzyć, ale wszystko co nas otacza jest bezbarwne.  Czym są zatem kolory?Encyklopedia PWN definiuje barwę jako : „subiektywne wrażenie zmysłowe, powstające w wyniku działania bodźców wzrokowych na receptory zmysłu widzenia znajdujące się w siatkówce oka, tj. czopki i pręciki”. Oko człowieka zbudowane jest z pręcików i czopków, które są światłoczułe. Istnieje trzy rodzaje takich czopków, każdy z nich jest wrażliwy na jeden z trzech kolorów : niebieski, zielony i czerwony. Kolory te nachodzą na siebie, dlatego widzimy wszystkie barwy.

   W procesie widzenia siatkówka oka reaguje  na światło widzialne (część promieniowania elektromagnetycznego). Długości fal promieniowania dla człowieka wynosi 380-780 nanometra. Przedmioty same w sobie nie mają koloru, tworzy go światło które one odbijają, przepuszczają lub emitują. W procesie widzenia koloru zostają pobudzone receptory siatkówki oka, następnie zachodzi przetworzenie w korze mózgowej pobudzeń przekazanych przez nerw wzrokowy. Przetwarzanie w mózgu odbywa się na różnych poziomach w zależności od gatunku, gdzie na przykład koty nie mają takiej zdolności. Ich świat jest czarno – biały.

   Na widzenie kolorów wpływa oprócz ilości natężenia światła, również inne czynniki, takie jak : sąsiedztwo innych kolorów, samopoczucie człowieka i jego umiejętności odbierania barw.

  PryzmatTeorie barw opierają się zarówno na psychofizjologi człowieka jak i matematyce.

 

   Pierwsze eksperyment związane z powstaniem koloru zostałe przeprowadzone w XVII w przez Izaaka Newtona („Optyka”). W swoim eksperymencie z rozczepieniem światła za pomocą pryzmatu, zaobserwował że można uzyskać dowolny kolor za pomocą mieszania kolorów pierwotnych (czerwony, żółty i niebieski) w różnych proporcjach. Po zmieszaniu koloru żółtego i czerwonego otrzymamy pomarańczowy, natomiast czerwonego i niebieskiego mamy fioletowy. Koło kolorów przedstawia zależność między kolorami pierwotnymi (prymarne) a ich pochodnymi. Newton twierdził, że światło jest heterogeniczne. Natomiast Johann Wolfgang von Goethe („Teoria kolorów”, XVIII w) uważał, że światło jest homogeniczne. Gdzie kolorem pierwotnym jest biały, a w naturze istnieją tylko dwa kolory – żółty i niebieski. A pozostałe są ich pochodnymi. Działanie kolorów ma wpływ na samopoczucie człowieka. Newton twierdził natomiast, że oddziaływanie kolorów jest subiektywne. Istnieje wiele innych teorii kolorów, tak jak : model RGB, teoria widzenia trójbarwnego Y. Helmholtza czy teoria barw przeciwstawnych E. Hering.

   W malarstwie mamy do czynienia z kołem barw,  czyli z kolorami podstawowymi (czerwony, żółty i niebieski) i złożonymi (pochodnymi – pomarańczowy, zielony, fioletowy).  Po zmieszaniu tych barw powstają wszystkie inne bardziej złożone. Kolory podstawowe nie można uzyskać przez mieszanie ze sobą innych barw.

    Mówiąc o relacji między kolorami, można wspomnieć o ich dwóch zasadniczych cechach, tak jak : kontrast i harmonia. Istnieje związek między położeniem barw na kole barw. Widać tutaj, że barwy harmonizujące ze sobą leżą obok siebie, a kontrastujące na przeciw siebie. Wyróżniamy trzy główne pary barw dopełniających (kontrastujących) : czerwony z zielonym, niebieski z pomarańczowym i żółty z fioletowym.

   Kolory można charakteryzować za pomocą odcieni, nasycenia i waloru. O odcieniu mówimy, kiedy opisujemy zbliżone ze sobą kolory farb, tak jak w przypadku czerwonego: czerwień kadmowa, karmin alizarynowy i cynober. Nasycenie to intensywność koloru (moc koloru). Bardziej nasycone kolory są bardziej żywe i czyste, natomiast kolory złamane czy szare są słabo nasycone. Nasycenie można zmieniać poprzez dodanie innego pochodnego koloru. Walor to stopień jasności lub ciemności koloru.

   We współczesnym świecie barwy wykorzystywane są różnych dziedzinach tak, jak w reklamie, poligrafii, fotografii, filmie. Barwa oprócz swojego waloru kolorystycznego, oddziałują na fizyczny i psychiczny stan człowieka. Kolor czerwony podwyższa ciśnienie krwi i podwyższa akcję serca, więc w mózgu pojawia się informacja o działaniu. Dlatego kolor czerwony często pojawia się w czasie promocji produktu na sklepowych ladach. W starożytności wierzono, że kolor ten chroni przed negatywną energią wysyłaną przez innych ludzi, szczególnie w Afryce. Tamtejsi szamanie i znachorzy mieli zawsze przy sobie coś czerwonego, chociażby wstążkę we włosach. Kolor pomarańczowy pobudza apetyt. Sprawia, że człowiek staje się bardziej niecierpliwy. Stosowany jest w barach szybkie obsługi. Natomiast kolor zielony, kojarzy się ze spokojem i odprężeniem, widziany często w reklamach kosmetyków. W Starożytnym Egipcie przykładano ogromną wagę do kolorów, gdzie miały swoje własne znaczenie. Zielony traktowany był jako symbol urodzaju i płodności. Barwy odgrywają coraz większą rolę w naszym życiu zawodowym jak i prywatnym. Nie bez znaczenia jest wybór koloru ubioru do pracy, jak kolor ścian w mieszkaniu i ich wpływ na nasze samopoczucie i reakcje innych na nas.  Kolory mogą nas zainspirować lub przytłoczyć. Warto zatem poznać psychologię kolorów, aby lepiej zrozumieć siebie i swoje zachowanie.

Jowita Kuźniar

Źródło : 

  1. Podręcznik artysty, S. Jennings, Muza SA, Warszawa 2006, 
  2. Encyklopedia PWN, Opracowanie zbiorowe, Wydawnictwo PWN, 2006.  

 

2 thoughts on “Dlaczego żółty jest żółty? Jak postrzegamy kolory?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s