Czy media nami manipulują?

 

Jowita Kuźniar, rok : 2010, Fragment książki oparta na licznych badaniach i publikacjach,   link do pobrania Filtrowanie przez ekran telewizora.

 

Wstęp

   Współcześnie media są nieodłącznym elementem naszego życia. Zdefiniowanie samego pojęcia „środków masowego komunikowania” stanowi problem wielu medioznawców. Każdy wie co się na nie składa, ale czy każdy zdaje sobie sprawę jak ważną role odgrywają w naszym życiu? Zatem powinniśmy zadać sobie pytanie : „gdyby przyszło nam żyć w miejscu odizolowanym od mediów, to pewnie bylibyśmy bardziej zdrowi i szczęśliwi, ale czy mądrzejsi? ” .

  Środki masowego przekazu stanowią obecnie istotny czynnik kształtujący kulturę społeczną i postawy ludzi. Niewątpliwie, stanowi przedmiot badań i dyskusji na gruncie wielu dziedzin, a ostatnio także psychologii. Szczególne zainteresowanie budzi sam wpływ treści na zachowanie człowieka. Stąd też można zauważyć różne formy oddziaływania mediów na odbiorcę, zarówno te pozytywne, jak i negatywne.

  Media w swojej ofercie są coraz bardziej atrakcyjniejsze. Stanowią głównie źródło rozrywki, ale nie tylko. Proponują swoim odbiorcą rozmaite formy spędzenia czasu, te bardziej ambitne bądź mniej. Naturalnie, my decydujemy o ich przeznaczeniu. Ale czy nieświadomy widz czy słuchacz może racjonalnie ocenić ich wpływ?

   Swoją pracę rozpoczęłam od przedstawienia problemu „czym są media?”. Prezentuje go w pierwszym rozdziale, który składa się z trzech podrozdziałów. Pierwszy z nich definiuje pojęcie mediów oraz wskazuje na jego rodzaje. Wyjaśnienie czym są środki masowego komunikowania jest niezbędne, aby zrozumieć jak istotny mają wpływ na kształtowanie naszej świadomości. Do mediów zaliczyłam telewizję, radio, Internet i prasę. Pokrótce omówiła ich specyfikę. Media niosą ze sobą różnego rodzaju treści, które pełnią liczne funkcje. Tym problemem zajęłam się w drugim podrozdziale pracy. Obecnie uważa się, że media stanowią „czwarta władze” w Polsce, związku z tym narzuca się na nie pewne regulacje prawne. Tą kwestie poruszam w trzecim podrozdziale w oparciu o Konstytucję Rzeczypospolitej z 2 kwietnia 2007 r. Dokumenty, którymi się również posłużyłam była ustawa prasowa z 26 stycznia 1984 r., ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej oraz ustawa o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 1992 r. Akty określają ramy prawne funkcjonowania mediów na polskim rynku.

   Sedno mojej pracy znajduje się w drugim rozdziale, który zatytułowałam „zakres pojęciowy słowa przychomanipulacja”. Bez wytłumaczenia tego pojęcia dalsze rozważania na temat wpływu mediów nie miały by racji bytu. Związku z tym pierwszy z trzech podrozdziałów, definiuje pojęcie psychomanipulacji oraz jemu pokrewne, tak jak manipulacja, perswazja i propaganda. Wskazuje na fakt, że z takim oddziaływaniem stykamy się w wielu codziennych sytuacjach i głównie ma to wydźwięk negatywny. W drugim podrozdziale przeprowadziłam badania na podstawie ankiety w jakim stopniu telewizja wpływa na świadomość społeczną. Pytania odnosiły się szczególnie do telewizji, ale dwa ostatnie dotyczyły reklamy. Z badań wynika, że większość ankietowanych nie lubi telewizji i ogólnie rzecz biorąc nie ma na nich wpływu. W trzecim podroździale koncentruje się na pozytywnych i negatywnych skutkach oddziaływania mass mediów.

Trzecią część mojej pracy zatytułowałam „wpływ mediów na widzenie rzeczywistości społecznej i politycznej”. Obecnie reklama jest głównym składnikiem mediów. Jako przekaz perswazyjny ma przekonać konsumenta o słuszności zakupu danego produktu. I stąd pierwszy podrozdział „manipulacja w reklamie telewizyjnej”. Drugi to „programy telewizyjne i filmy a ich oddziaływanie na widza”. Wiadomo, nie od dziś, że większość czasu antenowego w odbiornikach telewizyjnych poświecona jest filmom i programom, a ich treści przeznaczone są dla różnej grupy wiekowej. Problem stanowi fakt, że nie zawsze odpowiednie osoby oglądają dobrane dla niego emisje programowe. Pokazywane treści w telewizji niekiedy są sprzeczne z zasadami moralnymi. Częste powtarzanie tych samych komunikatów w większym lub mniejszym stopniu wpływa na nasze zachowanie. I to właśnie rodzi wielkie wyzwanie dla odbiorcy. Trzeci podrozdział zatytułowałam „manipulacja polityczna w mediach ze szczególnym uwzględnieniem kampanii wyborczej”. Osoby publiczne, a szczególnie politycy kreują nasze państwo. Są to postacie medialne, a ich rola celebryta wzrasta głównie w czasie kampanii wyborczej. Czy i w jaki sposób dojdzie do rewolucji medialne? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć w czwartym podrozdziale, zatytułowanym „prognozy na przyszłość”.

Każdemu z rozdziałów poświęcam tyle samo uwagi, ponieważ wszystkie poruszone zagadnienia są równie istotne. Aby zrozumieć temat i zdać sobie sprawę z jego wagi, konieczne było sięgnięcie do jego korzeni, co czynie w pierwszych dwóch rozdziałach. Trzeci rozdział stanowi rozwinięcie i uzasadnienie.

Niniejszą pracę napisałam na podstawie opracowań, stron internetowych jak również przeprowadziłam badania na podstawie ankiety. 2.3 Pozytywne i negatywne skutki oddziaływania mass mediów

„Mass media stały się nieodłączną częścią współczesnego świata. Ich zasięg obejmuje niemal całą Ziemię, a siła oddziaływania na życie jednostki jest ogromna. Kontakt człowieka ze środkami masowej komunikacji jest częsty i długotrwały, a próba jego całkowitego uniknięcia wydaje się zadaniem niewykonalnym” .

Analizując treść jaką niosą ze sobą środki masowego przekazu można mówić o ich pozytywnych jak i negatywnych aspektach oddziaływania. Media są nieodłącznym elementem współczesnego świata. Zbliżają ludzi oddalonych od siebie o tysiące kilometrów, również mogą oddalać ludzi żyjących blisko siebie. Media przede wszystkim przekazują informację, przekazując przy tym wydarzenia z całego świata. Informacja ta pozwala także na szybką reakcje w czasie kataklizmów czy klęsk żywiołowych. Takim przykładem może być powódź w Polsce w 1997 r. , gdzie media odegrały znaczącą rolę. „Media informują całe społeczności o nowych odkryciach w różnych dziedzinach wiedzy. Transmitują ważne uroczystości, w końcu dostarczają nam rozrywki” .

Media potrafią jednoczyć świat. Godzić skłócone ze sobą narody, chociaż na jeden moment. Za przykład możemy być wizyta Sadana w Jerozolimie czy papieża w Polsce. Te chwile programowe mogą jednoczyć zbiorowość, wzmacniać wartości, niekiedy nawet zmieniać świat.

Telewizja i radio przyczyniają się do rozwoju kompetencji językowych dziecka, mogą zabezpieczać czy regulować gramatyczność wypowiedzi. Programy komputerowe, zwłaszcza te interaktywne wpływają na rozwój kompetencji komunikacyjnych. Niestety, ale korzystanie z funkcji pisania SMS-ów w telefonie komórkowym czy pisanie e-mailów, może powodować zubożenie języka. Ponieważ taka forma pisanej wypowiedzi upraszcza język, tutaj decydują głównie kwestie czasowe czy ekonomiczne, w tym przekazie stosuje się częściej terminologie żargonową, skróty i wulgaryzmy. Mimo tego media mogą w dużej mierze pomóc w nauce. Istnieją już programy edukacyjne, które regulują tempo i czas do możliwości indywidualnego dziecka. „Komputer nie denerwuje się na ucznia, nie krzyczy, stwarza możliwość wielokrotnych powtórzeń w razie potrzeby i dziękuje za dobrze wykonane zadanie” .

Media starają się pozyskać jak największą rzesze odbiorców. Modyfikują swoje propozycje programowe, w taki sposób aby zachęcić potencjalnego konsumenta. Może to skutkować w dezinformowaniu nieświadomego społeczeństwa. Oczywiście jak wynika z początkowej tezy, media mogą przyczynić się do negatywnych skutków. Spójrzmy na relacje z zamieszek sportowych na stadionach, komentarze te są czasem zbyt konkretne i szczegółowe co podsyca agresje kibiców. W mediach mamy też bardzo prosto i jasno przedstawione relacje z aktów przestępstwa, co może stać się swego rodzajem instrukcją dla przestępców. Media też uzależniają swoich odbiorców. Przykładów jest naprawdę bardzo wiele.

Źródło : J. Chwaszcz, M. Piertruszka, ks. D. Sikorsi SDS, Media, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s.79. Tamże, s.109-110, E.Katz, Badania komunikowania od czasów Lazarsfelda, Przekazy i Opinie, nr.3-4/1990, s.45.

 

  Niewłaściwe korzystanie z mediów powoduje zaburzenia somatyczne całego organizmu. Telewizja, komputer, gry wideo i Internet działają na człowieka głównie przez przekazywany obraz, co powoduje wady wzroku. Obraz ten częstokroć nie jest dostosowany parametrami technicznymi do optymalnych warunków pracy oka. Stałe wpatrywanie się w ekran czy monitor komputera prowadzi do powstania wad wzroku. Telewizja, radio, czy komputer powodują także uszkodzenia słuchu. Nieprawidłowe korzystanie z tych mediów przyczynia się do wady postawy i zaburzenia somatycznego. Częste siedzenie przed komputerem czy telewizorem powoduje poważne problemy z kręgosłupem. Wynika to z siedzącego trybu życia. Coraz częściej komputer jest podstawowym narzędziem w pracy, natomiast telewizja nieodłącznym elementem dnia. Korzystanie z tych nośników informacji może powodować osłabienie i różne dysfunkcje mięśniowe czy nerwowe. Aktywność fizyczna jest bardzo ważna dla całego organizmu człowieka, natomiast jej brak może skutkować nadciśnienie tętnicze, chorobą niedokrwiennej serca, żylakami odbytu i stanami otyłości. „Zaburzenia emocjonalne i psychosomatyczne – często powtarzające się nagłe i silne stany pobudzenia emocjonalnego towarzyszące interaktywności medialnej prowadzą do powstania nerwic wegetatywnych”. Najnowsze badania wskazują dużą szkodliwość promieniowania elektromagnetycznego o niskich częstotliwościach (do 50 Hz). Promieniowanie to emitowane jest między innymi przez ekran telewizorów, ekran monitorów komputerowych i telefony komórkowe . Naukowcy uważają, że pole elektromagnetyczne (SEM) odpowiedzialne jest za większość chorób cywilizacyjnych. Dowiedziono, że SEM powoduje obniżenie wydolności immunologicznej, co sprzyja rozwojowi chorób nowotworowych czy np. alergii, którą obecnie stwierdza się już u trzeciego Europejczyka. Ponadto pole elektromagnetyczne powoduje: częste infekcje, obniżenie płodności, zespół przewlekłego zmęczenia, kłopoty z zapamiętywaniem i wzrost agresywności” .

Przekaz medialny przyczynia się do wielu dysfunkcji psychicznych. Na szczególna uwagę zasługuje tak zwana desensytyzacja. Ludzka psychika podatna jest na często powtarzające się treści, zwłaszcza te z mediów. Ciągłe oglądanie czynów okrutnych, może się stać jakby przyzwyczajeniem do nich, w najgorszym wypadku jego instruktażem bądź bodźcem do działania. „Zjawisko to, zwane desensytyzacją, polega na odwrażliwianiu i znieczulaniu na przemoc wskutek wielokrotnego powtarzania aktów agresji i destrukcji”.

Źródło: Media wobec wielorakich potrzeb dziecka, pod red S. Juszczyk, I. Polewczyk, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2006, s. 25., J. Chwaszcz, M. Piertruszka, ks. D. Sikorsi SDS, Media, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s.109-110. http://www.cjonline.com/ (4.03.2010 r.), J. Chwaszcz, M. Piertruszka, ks. D. Sikorsi SDS, Media, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s.116

   Media przedstawiają wyimaginowany świat, jest on często dużo ciekawszy aniżeli nasza „szara rzeczywistość”. Bajki są kolorowe, a jej bohaterowie mają nieograniczona moc. Gry komputerowe pozwalają na stworzenie własnej rzeczywistości, tu możemy kreować siebie i otoczenie według własnego marzenia. Jest to fascynujące ale brak dystansu i ograniczeń w obcowaniu z tym światem może prowadzić do zerwania kontaktów z rzeczywistością i zamknięciem się w świecie gier komputerowych czy programów telewizyjnych. Taki świat staje się substytutem realnej rzeczywistości.” Badania wśród polskich dzieci wskazują, że aż 70 % przekłada rzeczywistość telewizyjną nad realną. Dzieci emocjonalnie związane są z bohaterami telewizyjnymi, lepiej rozumieją rzeczywistość telewizyjną niż otaczający ich świat” .

   Turkle podsumowała swe badania w kultowej już książce „Life on the Screen. Identity in the Age of the Internet” (Życie na ekranie. Tożsamość w epoce Internetu) opublikowanej w 1995 r. Opisuje w niej szokujący świat ludzi, którzy potrafią zanurzyć w sieci całe swoje życie, spędzając przed komputerem po kilkanaście godzin dziennie. Wirtualna przestrzeń staje się dla nich obszarem, gdzie mogą bezkarnie (niezupełnie, jak się potem okazało) eksperymentować ze swoją tożsamością – występować pod wieloma postaciami, zmieniać płeć. Amerykańska badaczka opisuje przypadki wirtualnych gwałtów i zastanawia się: to tylko słowa czy brutalna rzeczywistość? Bo badania psychologiczne nad ofiarami wirtualno-seksualnych napaści pokazały, że cierpią w podobnym stopniu jak ofiary przemocy seksualnej w świecie rzeczywistym. Komunikowanie masowe spełnia ogromna role w naszym życiu. Współczesny człowiek nie wyobraża sobie życia bez chociaż jednego z mediów, stanowiłoby to jakoby zerwanie ze światem. Starsza osoba ceni sobie telewizje, która wypełnia mu czas, daje spokój i dostarcza nowych doznań. Nastolatek jak i dorosłe osoby podkreślają znaczącą rolę radia, jako medium towarzyszące. Jednak coraz częściej Internet staje się dominującym nośnikiem informacji, z czasem może wyprzeć nawet telewizje. Role telefonów nie trzeba wyjaśniać. Dzisiaj prawie każdy posiada telefony komórkowe, związku z czym jest w stałym kontakcie z rodziną, przyjaciółmi itp. Media opanowały świat. W dobrej czy w złej wierze? Trudno stwierdzić jednoznacznie .

Źródło : http://www.kolmio.com.pl (5.10.2010 r.), http:/vegamedica.pl (5.04.2010 r.), J. Chwaszcz, M. Piertruszka, ks. D. Sikorsi SDS, Media, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005, s.119-120., M.Dabrowski, Telewizyjna fikcja a rzeczywistość w świadomości dziecka. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, s.50-51.

Jowita Kuźniar

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s